Z życia Kościoła.

I Międzynarodowe Sympozjum Naukowe z okazji 100 rocznicy powstania Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich

W dniach od 28 do 30 kwietnia 1988 r. odbyło się w Jabłonnie k. Warszawy Międzynarodowe Sympozjum Naukowe inaugurujące obchody 100. rocznicy powstania Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich.



(Pierwszy dzień obrad — 28 kwietnia 1988 r.)

(zobacz:

Drugi dzień obrad — 29 kwietnia 1988 r.; Trzeci dzień obrad — 30 kwietnia 1988 r.)
Warszawa-Jablonna1988_04_28-30

Unia Utrechcka Kościołów Starokatolickich ukonstytuowała się formalnie w 1889 r. przez zawarcie umowy, tzw. "Konwencji Utrechckiej” między biskupami starokatolickimi. Umowa ta została znowelizowana w 1974 r. Dokument ten stwierdza, że „Kościoły kierowane i reprezentowane przez biskupów zjednoczonych w Unii Utrechckiej pozostają ze sobą w pełnej wspólnocie kościelnej” (art. 1). Podstawą zaś wspólnoty biskupów i ich Kościołów jest „wspólne opowiedzenie się za Utrechcką Deklaracją Wiary z 24 września 1889 r. i wspólna im katolickość urzędu i kultu” (art. 2).

Obecnie Kościoły Starokatolickie istnieją w 20 krajach. Posiadają one blisko 3 miliony wiernych, 50 diecezji, ponad 200 parafii, 75 biskupów i ponad 1000 kapłanów. Kościoły te znajdują się we wzajemnej wspólnocie kościelnej. W Polsce do Unii Utrechckiej należy Kościół Polskokatolicki.

Starokatolickie wydziały, sekcje, seminaria lub katedry istnieją w Bernie, Bonn, Utrechcie, Warszawie, Pradze, Wiedniu, Scranton (USA). Ukazują się 22 czasopisma starokatolickie w 8 językach. Kościoły Starokatolickie są członkami-założycielami Światowej Rady Kościołów i mają swojego przedstawiciela w jej Komitecie Naczelnym.

Przed rozpoczęciem obrad wszyscy uczestnicy Sympozjum, zaproszeni goście i wierni zgromadzili się w katedrze warszawskiej pw. Św. Ducha przy Szwoleżerów, by uczestniczyć w uroczystej Mszy św. koncelebrowanej, odprawionej w intencji Unii Utrechckiej. Warszawa1988_04_28

 

Zgromadzonych w świątyni powitał Pierwszy Biskup Kościoła Polskokatolickiego, Tadeusz R. Majewski. Przypomniał on iż rok temu (1987) odbył się VIII Synod Kościoła Polskokatolickiego, wydarzenie ogromnej wagi dla wszystkich wiernych tego kościoła. Po upływie tego roku, ze wzruszeniem i radością powitał znowu Pierwszy Biskup w murach świątyni Jego Eminencję arcybiskupa Marinusa Koka z Holandii, biskupa Teunisa Horstmana z Holandii, ks. dra Freda Smita z Holandii, biskupa Hansa Gerny ze Szwajcarii, ks. prof. H. Aldenhovena ze Szwajcarii, biskupa Józefa Brinkhuesa z RFN, biskupa Nikolausa Hummela z Austrii, ks. Milosa Pulca i ks. Jindricha Huzaka z Czechosłowacji, którzy zechcieli przybyć do Warszawy na sympozjum. Biskup Tadeusz R. Majewski zwrócił się również ze słowami powitania do przedstawicieli Polskiej Rady Ekumenicznej, zgromadzonych biskupów, kapłanów i wiernych.

Uroczystej Mszy św. koncelebrowanej przewodniczył arcybiskup Marinus Kok, który też wygłosił homilię.

 Podziękował on serdecznie za zaproszenie i możliwość uczestniczenia w sympozjum, zorganizowanym z okazji zbliżającej się 100. rocznicy Unii Utrechckiej. Przypomniał on, że blisko 100 lat temu w Utrechcie biskupi ze Szwajcarii, Niemiec i Holandii utworzyli związek Kościołów starokatolickich, wyznających wiarę pierwszych wieków chrześcijaństwa. Niedługo potem do Unii przyłączyły się inne Kościoły, w tym m.in. Polski Narodowy Kościół Katolicki z USA i Kanady i z Polski. Każdy z Kościołów zrzeszonych w Unii w imię miłości i zaufania miał własną historię powitania, własne dzieje i własne, odmienne warunki istnienia. Motywem wspólnego ich działania była chęć trwania w wierze pierwszych wieków chrześcijaństwa i utworzenie Kościoła niezależnego od Rzymu. Zjednoczyła te Kościoły miłość i dziś, po 100. latach, wciąż jest ona myślą przewodnią Unii. Pojedyncze Kościoły zrzeszone w Unii nie są zbyt liczne, lecz razem stanowią Kościół duży, pozostający w interkomunii z innymi Kościołami, np. anglikańskimi. Arcybiskup Kok podkreślił również znaczenie nawiązania dialogu z Kościołem Rzymskokatolickim, bowiem zadaniem wszystkich jest być razem w wierze i miłości, jest móc lepiej się poznać. Sprzyjać temu będzie na pewno wymiana studentów i księży różnych Kościołów.

Na zakończenie arcybiskup Marinus Kok wyraził nadzieję, że na przyszłoroczne obchody 100-lecia Unii w Utrechcie przybędzie wielu przedstawicieli Kościoła Polskokatolickiego.

Po Mszy św. uczestnicy sympozjum udali się bezpośrednio do Jabłonny na obrady.

Uroczysta sesja wstępna Międzynarodowego Sympozjum Naukowego poświęconego 100. rocznicy powstania Unii Utrechckiej rozpoczęła się punktualnie o godzinie 12.30. Przywitał wszystkich dostojnych gości oraz wprowadził ich w tematykę obrad Pierwszy Biskup Kościoła Polskokatolickiego Tadeusz R. Majewski. Powiedział On m.in.:


"Witam serdecznie wszystkich zgromadzonych na Międzynarodowym Sympozjum Naukowym, poświęconym 100. rocznicy powstania Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich.
Warszawa-Jablonna1988_04_28-30

Dokładnie przed rokiem, w dniach 27—30 kwietnia 1987 r. w tej wspaniałej sali rozpoczęliśmy obrady VIII Ogólnopolskiego Synodu. Synod Kościoła Polskokatolickiego odbył się we właściwej, konstruktywnej atmosferze. Przyjął cały szereg uchwał i postanowień, nakreślił program działalności. Uchwały i postanowienia wprowadzane są w życie we wszystkich parafiach polskokatolickich w Polsce. Efekty i osiągnięcia uzależnione są od ludzi wiary, od ludzi Kościoła. Dzisiejsze zgromadzenie, Międzynarodowe Sympozjum Naukowe, zorganizowane z inicjatywy Sekretarza Rady Synodalnej i prezesa Zarządu Głównego Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików bpa doc. dr. hab. Wiktora Wysoczańskiego, jest konsekwencją działalności zaprogramowanej przez Kościół Polskokatolicki i Zarząd Główny Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików. Międzynarodowe Sympozjum Naukowe jest wstępnym zgromadzeniem do międzynarodowych uroczystości, związanych z 100. rocznicą powstania Unii Utrechckiej, które odbędą się w roku przyszłym ,(1989) w Utrechcie (...).

(...) Dostojne Zgromadzenie.

Otwierając Międzynarodowe Sympozjum Naukowe (Jabłonna 28—30 kwietnia 1988) poświęcone 100 rocznicy powstania Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich — witam bardzo serdecznie J. E. arcybiskupa Marinusa Koka z Holandii, J. E. Bpa Horstmana, ks. dr. Freda Smita. Witam bardzo serdecznie J. E. Bpa Józefa Brinkhuesa z Republiki Federalnej Niemiec, witam bardzo serdecznie J. E. Bpa Hansa Gernego i ks. prof. Herwiga Aldenhovena ze Szwajcarii. Witam również serdecznie J. E. bpa Mikołaja Hummela i osoby towarzyszące z Austrii. Witam przedstawicieli Kościoła Prawosławnego, witam serdecznie także ks. kanclerza Wittenberga, oficjalnego reprezentanta J. E. Biskupa Narzyńskiego, a także b. serdecznie witam panią Barbarę Narzyńską — dyrektora Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego. Witam serdecznie ks. dra Miloca Pulca z Czechosłowacji i osoby towarzyszące. Witamy bardzo serdecznie oficjalnych przedstawicieli bratniego Kościoła Mariawitów z ks. bpem Kowalskim na czele.. Witamy dostojnych braci z Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego z dr. Dąbrowskim i doc. Zachariaszem Łyko na czele. Witam bardzo serdecznie pana Freda Szlapińskiego z Nowego Jorku, przedstawiciela Polonii Amerykańskiej. Daleką podróż odbył z Kanady do Polski ks. dr Jerzy Urbański, którego serdecznie witamy jako naszego miłego gościa.
Witamy bardzo serdecznie przedstawicieli władz państwowych w osobach pana dyrektora generalnego Urzędu do Spraw Wyznań Aleksandra Merkera, a także pana dyrektora Jerzego Śliwińskiego — reprezentującego dzisiaj prezydenta m.st. Warszawy. Witam bardzo serdecznie zastępcę sekretarza generalnego Towarzystwa Łączności z Polonią Zagraniczną „Polania” pana Zarzyckiego. Witamy, bardzo serdecznie pana prof. Michała Pietrzaka, pana prof. Michała T. Staszewskiego, pana red. Markiewicza.

Witam przedstawicieli różnych redakcji, instytucji i organizacji.

Witam dostojnych braci biskupów, kapłanów Kościoła Polskokatolickiego i tych wszystkich, którzy przybyli tu z bliska i z daleka.

Dostojne Zgromadzenie.

Dorobkiem Międzynarodowego Sympozjum Naukowego będzie pięć tematycznych referatów i głosy w dyskusji. Międzynarodowe. Sympozjum Naukowe Jabłonna 27—30 kwietnia 1988 uważam za otwarte i proszę J. E. ks. bpa doc. dra hab. Wiktora Wysoczańskiego o przejęcie dalszego przewodnictwa”.

Warszawa-Jablonna1988_04_28-30 Prezes Zarządu Głównego Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików, bp doc. dr Wiktor Wysoczański — inicjator, organizator i sponsor Sympozjum — rozpoczął swe wystąpienie od kilku informacji organizacyjnych, prosząc wszystkich o zachowanie punktualności, gdyż w tym samym czasie w tym samym pałacu odbywa się inne, również międzynarodowe spotkanie. Następnie powiedział On:

 
„(...) Po wprowadzeniu przez Pierwszego Księdza Biskupa Tadeusza Majewskiego pozostaje mi tylko krótko przedstawić obecnym kolejnych referentów.
Warszawa-Jablonna1988_04_28-30

 Arcyskup Marinus Kok z Holandii — o ogromnym doświadczeniu, b. wieloletni przewodniczący Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich, chociaż przebywa obecnie w stanie spoczynku, to jednak bardzo wiele udziela się w życiu Kościoła i na forum międzynarodowym. Jest też historykiem Kościoła, wiele lat wykładał w znanym Seminarium Duchownym w Amersfoort. Będzie On dziś mówić na temat 100-lecia Unii Utrechckiej (1889—1989). Następnym referentem będzie ks. prof. dr Herwig Aldenhoven — dziekan Chrześcijańskokatolickiego Wydziału Teologicznego Uniwersytetu w Bernie. Prof. H. Aldenhoven jest wyróżniającym się teologiem starokatolickim. Tytuł jego referatu brzmi: „Nowe kierunki w starokatolickiej teologii”.

W dniu jutrzejszym wysłuchamy trzech referatów: ks. dr. Freda Smita z Utrechtu (Holandia) pt.: „Dalszy rozwój Unii Utrechckiej (Biskupów Starokatolickich) w latach 1889—1909”. Dr Smit jest autorem wielu publikacji, szczególną zaś uwagę w swoich pracach poświęca Kościołowi Utrechckiemu.

Doc. dr hab. Janusz Maciuszko został zaproszony na to Sympozjum, by wygłosić referat zatytułowany „Starokatolicyzm - widziany oczami protestanta”. Doc. dr hab. J. Maciuszko jest młodym, b. aktywnym pracownikiem naukowym Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.

Piąty, ostatni referat, będzie mój. Jego tytuł brzmi „Proces kanonicznego usamodzielnienia się Kościoła Polskokatolickiego w Polsce i jego pozycja w Unii Utrechckiej”. Dobrze będzie, jeśli duchowni naszego Kościoła zostaną zapoznani bliżej z doktryną starokatolicką i podstawowymi wiadomościami na temat Unii Utrechckiej i jej Kościołów członkowskich przed głównymi uroczystościami, które odbędą się w przyszłym roku w Utrechcie.

Aby dobrze zrealizować ten cel Zarząd Główny Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików postanowił połączyć uroczystości kościelne 100-lecia Unii Utrechckiej z pracą naukową. Z pewnością z referatów wynikać będzie — głównie z referatu arcybiskupa Marinusa Koka — że w przygotowaniu jest specjalny zeszyt Międzynarodowego Czasopisma Kościelnego na temat Unii Utrechckiej, który ukaże się w przyszłym roku. Wiadomo nam również, że przygotowywana jest wystawa kościelna w Utrechcie, i również nasz Kościół jest proszony o to, żeby wziąć udział w tym zakresie.

A teraz — jeżeli ktoś z naszych miłych Gości chciałby zabrać głos — proszę bardzo.”

Jako pierwszy z Gości głos zabrał bp Tymoteusz Kowalski — zwierzchnik Starokatolickiego Kościoła Mariawitów w Polsce. Powiedział On m.in.:
,,(...) Proszę mi pozwolić, że w imieniu delegacji Starokatolickiego Kościoła Mariawitów w Polsce przede wszystkim podziękuję za zaproszenie na Sympozjum i wzięcie w nim udziału. Podpisana w dniu 24 września 1889 r. Deklaracja Biskupów Starokatolickich była dziejowym wydarzeniem nie tylko w historii Kościoła Utrechckiego i Kościołów Unii Utrechckiej, data ta wpisała się również w historię całego Kościoła Chrystusowego.

Wystąpienia uczestników Sympozjum zapewne przedstawione będą w formie pogłębionej analizy i oceny Deklaracji Utrechckiej z 1889 r. Sądzę, iż istotę Deklaracji tej można w sposób syntetyczny określić jako przyjęte przez jej sygnatariuszy umowy na gruncie Starego Kościoła, tj. niepodzielonego Kościoła pierwszego tysiąclecia. Umowa ta miała swoje głębokie filozoficzne i teologiczne uzasadnienie (...)”.

„(...) Życząc owocnego przebiegu obrad Sympozjum, proszę również o przyjęcie i przekazanie serdecznych pozdrowień dla duchowieństwa i wiernych Kościołów, reprezentowanych przez kierownictwo Sympozjum od duchowieństwa i wiernych Starokatolickiego Kościoła Mariawitów”.

Następnie o głos poprosił bp Horstmann z Holandii. Zwracając się do zgromadzonych, powiedział:
„Przede wszystkim bardzo serdecznie dziękuję za zaproszenie do tych wspaniałych komnat i do kraju, który już trochę poznałem. Arcybiskup Utrechtu A. Glazemaker prosił mnie, abym przekazał Wam wszystkim serdeczne życzenia owocnych obrad. Niestety, z racji ważnych obowiązków nie mógł przybyć tu osobiście, choć jest pełen uznania dla Organizatora tego zgromadzenia i jego rangi dla Unii Utrechckiej.

Wiemy, że w Kościołach naszej Unii istnieją sprawy i problemy, co do których nie ma pełnej jednomyślności. Możemy jednak mieć różne zdania, one wcale nie muszą prowadzić do rozkładu naszej wspólnoty. (...). Jesteśmy przekonani, że tego typu spotkania, jak dzisiejsze, na pewno mogą wzmocnić wspólnotę Kościołów starokatolickich zrzeszonych w Unii Utrechckiej”.

Kolejny mówca, bp Józef Brinkhues — z Republiki Federalnej Niemiec — powiedział. m.in.:
„Drodzy Przyjaciele, przekazuję Wam pozdrowienia od Starokatolickiego Kościoła Niemiec, Niemiec Wschodnich i Zachodnich. Przekazuję je nie tylko od siebie, ale i od zwierzchnika Kościoła — bpa Sigisbert Krafta, który nie mógł przybyć osobiście na Sympozjum, ponieważ w tym tygodniu odbywa się Konferencja księży Kościoła Niemiec. Nawiązując do słów mojego poprzednika, bpa Horstmana, na temat jednomyślności z Unii, to nauczyliśmy się z teologii ekumenicznej, że jedność nie musi być dosłowna, że jedność — w sensie chrześcijańskim — może mieć miejsce tylko w różnorodności, o czym często i głośno mówimy na zewnątrz, ale musimy się tego nauczyć wewnątrz Unii (...).

Jak już wiemy, Kościoły starokatolickie w Unii Utrechckiej mają różnorodne formy. Unia musi tolerować różne zdania, aby utrzymać swą jedność. Stąd też moje serdeczne życzenie, aby to Sympozjum przyczyniło się do pokoju wewnętrznego, do jedności nas wszystkich”.

Dziękując za te słowa, bp doc. dr hab. Wiktor Wysoczański podkreślił, że wszystkim tu obecnym zależy bardzo na utrzymaniu jedności Unii Utrechckiej, na zachowaniu tożsamości starokatolickiej. Następnie oddał głos bpowi Hansowi Gernemu — sekretarzowi Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich, zwierzchnikowi Chrześcijańskokatolickiego Kościoła Szwajcarii — który powiedział m.in.:

„(...) Przede wszystkim dziękuję za zaproszenie, dzięki któremu mogę skorzystać z osławionej polskiej gościnności, o której w Szwajcarii bardzo dużo wiemy. Niestety, nie będę mógł pozostać na Sympozjum do końca, jutro wieczorem muszę być z powrotem w Bernie, gdzie czekają na mnie liczne obowiązki. Chciałbym bardzo podziękować za dzisiejsze nabożeństwo. W katedrze polskokatolickiej odczułem głębię uczuć, a wśród was ciepło, którego nie raz nam brakuje w Szwajcarii. Chciałem również podziękować w imieniu chwilowo nieobecnego prof. Aldenhovena i podkreślić, że jesteśmy dumni z tego zaproszenia i jednocześnie podziękować za zorganizowanie tego Sympozjum.

Zorganizowanie takiego Sympozjum jest dobrym, mądrym prezentem dla Unii Utrechckiej, zmusza ono bowiem nie tylko do świętowania tej uroczystości, ale również do myślenia. Jest rzeczą bardzo ważną, abyśmy wspólnie przemyśleli i historię, i zadania Unii Utrechckiej. Jeżeli to Sympozjum przyczyni się do nowego myślenia, to niewątpliwie będzie ono miało ogromną wartość dla wszystkich — serdecznie dziękuję”. Bp Nikolaus Hummel, zwierzchnik Starokatolickiego Kościoła Austrii powiedział natomiast: „(...) Jeżeli znajdzie się w Waszych sercach miejsce na jeszcze jedno podziękowanie, to proszę przyjąć je ode mnie. Cieszę się, że będę mógł uczestniczyć w Sympozjum, jest bowiem wiele problemów i spraw, o których trzeba głośno mówić na tego właśnie, typu spotkaniach. Dotyczą one nie tylko konkretnie Unii Utrechckiej, ale i światowej ekumenii. Wydawało się, że już mamy patent na to, jak powinna wyglądać jedność, ale to wszystko pozory. O prawdziwą jedność trzeba zabiegać na co dzień, trzeba nad nią dużo pracować (...).

(...) Życzę temu Sympozjum sukcesu, ponieważ jest ono tematycznie związane ze sprawami bliskimi nam wszystkim, i życzę też by przyśpieszyło ono jedność ze wszystkimi Kościołami chrześcijańskimi (...).

(...) Pragnę zwłaszcza podziękować bpowi Wiktorowi Wysoczańskiemu, który kładzie duży nacisk na naukową analizę tych trudnych zagadnień, i życzę wszystkim owocnych i błogosławionych obrad”.

Po tych słowach prowadzący uroczystą sesję bp W. Wysoczański nakreślił stosunki, jakie od lat łączą Kościoły starokatolickie z Kościołem Prawosławnym. - Kościoły te od wielu lat łączy bliska serdeczna więź. Po tych słowach Organizator Sympozjum oddał głos przedstawicielowi metropolity Bazylego, ks. Semeniukowi, który przekazał wszystkim obecnym pozdrowienia od zwierzchnictwa Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz życzył Sympozjum ciekawych i pomyślnych obrad.

Jako ostatni w tej części Pierwszego dnia obrad sympozjum wystąpił ks. doc. Zachariasz Łyko — przedstawiciel Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, również przekazując — na ręce Organizatora — słowa uznania tak dla Kościoła Polskokatolickiego jak i całej wspólnoty Kościołów starokatolickich zrzeszonych w Unii Utrechckiej. Po tym wystąpieniu przewodniczący uroczystej sesji bp Wiktor Wysoczański poprosił serdecznie wszystkich zgromadzonych o zejście obiad. Uroczysta sesja wstępna Międzynarodowego Sympozjum Naukowego, poświecona 100-leciu Unii Utrechckiej, została zakończona.

Warszawa-Jablonna1988_04_28-30 Po południu przewodnictwo obrad przejął
bp Hans Gerny — zwierzchnik Kościoła Cnrześcijańskokatolickiego Szwajcarii.

Pierwszy referat, zatytułowany
 „100-lecie Unii Utrechckiej 1889—1989'’,
wygłosił arcybp Marinus Kok z Holandii.
Warszawa-Jablonna1988_04_28-30

 

Po wysłuchaniu referatu rozpoczęła się ożywiona dyskusja. Przeważały przemówienia krótkie, wyrażające podziękowanie za przedstawiony referat, choć nie zabrakło także głosów polemicznych. W czasie dyskusji dominowała wola wniesienia konstruktywnego wkładu do obrad. Warszawa-Jablonna1988_04_28-30 Warszawa-Jablonna1988_04_28-30 Warszawa-Jablonna1988_04_28-30
  Ks. Stanisław Muchewicz Ks. doc. dr Edward Bałakier Ks. Bogusław Wołyński

Arcybp Marinus Kok — odpowiadając ks. B. Wołyńskiemu — powiedział: „W czasie dialogu teologicznego z Kościołem Rzymskokatolickim podkreślamy, że Sobór Watykański II w zasadzie powtórzył orzeczenia Soboru Watykańskiego I (1870). Pomimo tego, że tak wiele mówi się na temat kolegialności biskupów, nie wiele się zmieniło w Kościele Rzymskokatolickim. Natomiast Kościoły Starokatolickie mogłyby zaakceptować biskupa Rzymu, papieża, jako : "primus inter pares" ale dogmat z 1870 r. bez względu na to jak będzie interpretowany - nie może być zaakceptowany przez inne Kościoły".

Natomiast ks. doc. E. Bałakier nawiązuj dyskusji powiedział: „Starokatolicy nie uznają nieomylności papieża ale uznają nieomylność Kościoła. Jak dzisiaj może rozumieć tę nieomylność, gdy Kościoły podzielone? Czy postanowienia - w sprawach wiary i moralności - synodów Kościoła lokalnego należy uważać za nieomylne dla danego Kościoła? I drugie pytanie: czy istnieje wiele różnic doktrynalnych między nauką głoszoną przez Sobór Trydencki a nauką Kościoła Starokatolickiego? Znam np. różnicę w rozumieniu pojęcia „transsubstancji".

Wyjaśniając ten problem, arcybp Marinus Kok powiedział: „Żeby odpowiedzieć na pierwsze pytanie trzeba dokładnie przestudiować samo pojęcie „nieomylność”. W czasie dzisiejszej dyskusji nie jest to możliwe. Natomiast jeśli chodzi o pojęcie "transsubstancji" - jest to pojęcie średniowieczne, różnie rozumiane. Chodzi tu o proces przemiany chleba  i wina w Ciało i Krew Jezusa Chrystusa. Jedni pojmują tę przemianę rzeczowo (materialnie), inni natomiast duchowo. W naszym dialogu z Kościołem Rzymskokatolickim w Holandii byliśmy zgodni, że przemiana ta oznacza, że chleb i wino stają się - przy sprawowaniu Eucharystii - naprawdę rzeczywiście Ciałem i Krwią Jezusa Chrystusa (nie w sensie materialnym, a duchowym). Starokatolicy w Holandii mogą zaakceptować to pojęcie, jeżeli podda się je takiej interpretacji (...)".

Do dyskusji nawiązał także ks. St. Muchewicz, który powiedział: "Moje wątpliwości dotyczą wypowiedzi arcybpa Marinusa Koka na temat Eucharystii. Według Księdza Arcybiskupa Eucharystia nie jest powtórzeniem ofiary krzyżowej i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, gdyż Chrystus powtórnie nie umiera: "Chrystus raz jeden został złożony w ofierze... (Hbr 9,28). Natomiast według tradycyjnej wiary, Msza św. jest powtórzeniem - w sposób bezkrwawy - ofiary Pana  Jezusa na krzyżu".

Odpowiadając na to pytanie, arcybp Marinus Kok powiedział: „Chciałbym podkreślić, że wcale w Kościele Rzymskokatolicka interpretacja tego zagadnienia nie jest jednoznaczna i wciąż są tam różne pójścia do tego zagadnienia. Charakter ofiary eucharystycznej jest jednym z najtrudniejszych problemów wiary katolickiej. Ekstremalnie ujmował to zagadnienie pewien jezuita, który powiedział: „Jestem silniejszy od Boga, ponieważ gdy sprawuje Eucharystię to staram się o to, aby Jezus Chrystus za każdym razem pojawiał się na ołtarzu. A więc powtarzam ofiarę Jezusa Chrystusa na krzyżu". To jest ekstremalne ujęcie tego zagadnienia, sądzę, że dzisiaj nikt tak nie myśli w Kościele Rzymskokatolickim, ale kiedyś tak twierdzono. Jeszcze raz podkreślam, że Eucharystia to uobecnienie, pamiątka śmierci krzyżowej Jezusa Chrystusa (...)".

Warszawa-Jablonna1988_04_28-30 Po krótkiej przerwie obradom przewodniczył
bp Teunis Horstman
z Holandii
.
Rozpoczynając sesję wieczorną, bp T. Horstman przedstawił działalność kościelną i dorobek naukowy ks. prof. Herwig Aldenhovena — dziekana Chrześcijańskokatolickiego Wydziału Teologicznego Uniwersytetu w Bernie — który wygłosił referat
pt.
„Nowe kierunki w teologii starokatolickiej"
„Gdy mówię o nowych kierunkach w rozwoju teologii starokatolickiej — rozpoczął referat ks. prof. H. Aldenhoven - to myślę nie o nowych ujęciach w przeciwieństwie do tradycji starokatolickiej, ale o przemyśleniach, które zajmują się nowymi problemami, a więc pogłębiają tradycję. Każda teologiczna tradycja, a więc i starokatolicka, wymaga takiego pogłębienia i odnowienia. Szczególne zainteresowanie teologii starokatolickiej odnosi się od dawna do rozumienia Kościoła, a więc eklezjologii. Nie jest możliwe, aby w tym referacie poruszyć wszystkie nowsze kierunki w rozwoju teologii starokatolickiej, dlatego ograniczę się do eklezjologii. 

Przede wszystkim będę mówił o pracach rozwijanych w szkole berneńskiej. A więc o pracach wykonywanych przez byłych i obecnych profesorów Chrześcijańskokatolickiego Wydziału Teologicznego Uniwersytetu w Bernie, gdzie również ja sam uczę.
 Chyba najważniejszym nowszym kierunkiem w rozwoju eklezjologii starokatolickiej jest bliskie połączenie samej eklezjologii ze zrozumieniem Boga. Już teologia starokatolicka XIX wieku widziała to powiązanie. To dotyczy przede wszystkim chrystocentryzmu i podkreślania działania Ducha Świętego (...)" Warszawa-Jablonna1988_04_28-30

Referat ten wywołał ożywioną dyskusję.

Pierwszy głos zabrał ks. A. Bielec, który powiedział: „Referat — choć wygłoszony trudnym, naukowym językiem — wywołał ogromne zainteresowanie, ponieważ poruszone w nim sprawy nie często znajdują miejsce w polskiej literaturze przedmiotu. Chciałbym, aby Ksiądz Profesor - w świetle nowej pneumatologii — zechciał przedstawić krótką, roboczą definicję Kościoła. A także wyjaśnić rolę Ducha Świętego w Kościele, o którym się mówi, że jest Kościołem Jezusa Chrystusa, podkreślając jego chrystocentryczny charakter".

Wyjaśniając te problemy, ks. prof. H. Aldenhoven powiedział: „Różne mogą być definicje Kościoła. Nie mogę teraz przedstawić jakiejś pełnej definicji Kościoła. Ale mogę powiedzieć, że Kościół to wspólnota w Trójcy Świętej tych, którzy wierzą w Jezusa Chrystusa. Natomiast biskup - następca Apostołów — jest pasterzem Kościoła lokalnego, stojącym na straży jego jedności, jego wiary apostolskiej, jego dyscypliny i porządku. Jest także w szczególny sposób odpowiedzialny za utrzymanie wspólnoty z innymi Kościołami.
Natomiast mówiąc, że Kościół jest Kościołem Jezusa Chrystusa, nie możemy mylić chrystocentryzmu z chrystonomizmem. Powinniśmy pamiętać, że Kościół jest przede wszystkim Kościołem Boga w Trójcy Jedynego, czyli Kościołem Ojca, Syna i Ducha Świętego. Szczególne miejsce Jezusa Chrystusa w Kościele wynika stąd, że jedynie Syn stał się Człowiekiem. Tylko poprzez Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, Kościół jako Ciało Chrystusa jest nie tylko wspólnotą ludzką, lecz bosko-ludzką. Ale bez Ducha świętego Kościół nie jest Ciałem Chrystusa (...)".

Głos zabrał także ks. J. Zieliński, który m.in. powiedział: „W referacie Księdza Profesora została podkreślona teza, że Kościół ma swe źródło w boskiej istocie Boga w Trójcy Jedynego. (...). Chcę powiedzieć, że bardziej podobałaby mi się ta teza, gdyby brzmiała ona tak: Kościół ma swe źródło w boskiej wspólnocie Boga w Trójcy Jedynego, jeśli jego działalność objawia się w miłości i prawdzie, a gdy występuje w nim grzech, to wówczas nie można mówić o tej wspólnocie z Trójcą Świętą (...)".

Natomiast ks. B. Wołyński przestrzegał przed zbyt szybkim przechodzeniem od pojęć duchowych do pojęć materialnych, i odwrotnie, przy rozważaniach teologicznych.

Odpowiadając, ks. prof. H. Aldenhoven powiedział: „Oczywiście, powinniśmy być ostrożni przechodząc od pojęć duchowych do pojęć materialnych. Ale gdy mówię, że Kościoły lokalne posiadają pełnię Kościoła — to jest to dla mnie wypowiedź bardzo duchowa. Kościół lokalny zawiera rzeczywistość całego Kościoła w swej istocie, a więc jakościowo, a nie ilościowo. Oczywiście, zdajemy sobie sprawę z faktu, że we wspólnocie wszystkich Kościołów lokalnych możliwości rozwoju ludzkiego są bogatsze, niż w Kościele lokalnym, ale o istocie Kościoła decyduje pełnia obecności Boga, a w Kościele lokalnym Bóg jest obecny w pełni, a nie w części. Tak jak w Trójcy Świętej, Ojciec, Syn i Duch Święty posiadają bóstwo w pełni, a nie w części. -Jest to jednak misterium. Odnosi się to także do eklezjologii, Kościół także jest misterium (...)".

Natomiast ks. H. Marciniak powiedział: "Teza zawarta w referacie ks. prof. H. Aldenhovena, że Kościół lokalny jest pełnią Kościoła, jest tezą Kościoła Wschodniego. Ale teza ta jest dla nich prosta, ponieważ według ich eklezjologii, Kościoły lokalne stanowią pełnię Kościoła o tyle, o ile ich wiara i sakramenty są zgodne z wiarą i sakramentami Kościoła powszechnego (przez Kościół powszechny rozumieją Kościół Wschodni)".

W sprawozdaniu tym nie mogliśmy przekazać całego bogactwa treści wyrażonych w czasie pierwszego dnia obrad. Pragnęliśmy jedynie ukazać jego najważniejsze wątki i zagadnienia. Sprawozdanie z pozostałych dni opublikujemy w kolejnych numerach "Rodziny".