R o d e  Maksymilian

(1911-1999)

 

 


   Urodził się w Rogoźnie Wielkopolskim 13.09.1911r., jako syn Wincentego i Anny ( z domu Mroczyńskiej). Ojciec Jego był cieślą, matka zaś córką robotnika folwarcznego. W domu rodzinnym panowała atmosfera religijności i szczerego patriotyzmu, a rodzice, ciężko pracujący na kawałek chleba, już we wczesnych latach wszczepili swemu dziecku głęboką wiarę w Boga i miłość do Ojczyzny.
   Do szkoły podstawowej i gimnazjum reformowano-klasycznego uczęszczał w Rogoźnie Wlkp., uzyskując w 1930 r. świadectwo dojrzałości.  Z myślą o realizacji swych marzeń, młody maturzysta rozpoczął - w październiku 1930 r. - studia filozoficzne w  Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Gnieźnie, które ukończył w 1932 r. i przeszedł na dalsze czteroletnie studia teologiczne w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Poznaniu (1932-1935 r.). 15.06. 1935 r. otrzymał święcenia kapłańskie z rąk biskupa Walentego Dymka
   Przed wszechstronnie utalentowanym i niezwykle energicznym neoprezbiterem rozpoczął się teraz nowy, odpowiedzialny etap życia. W dniu 1.07.1935 r. podjął pracę duszpasterską w Swarzędzu koło Poznania w charakterze wikariusza. Na stanowisku tym pozostawał do 30.09.1938 r. Równolegle z pracą duszpasterską kontynuował studia, rozwijał pracę społeczną i publicystyczną. Formalnym wynikiem owych studiów było zdobycie w 1936 r. tytułu magistra teologii na Wydziale Teologii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie,  na podstawie pracy pt. Rola modlitwy w konwersji , a w roku 1938 - tytuł doktora teologii na Wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu Warszawskiego, po odbyciu rygoryzmu i obronie rozprawy pt. Idea sprawiedliwej płacy. W październiku 1938 r. wyjechał do Louvain ( Belgia) celem pogłębienia studiów w Ecole des Sciences Politiques et Sociales w zakresie katolickiej nauki społecznej. Za granica miał pozostać 5 lat, lecz plan ten nie został urzeczywistniony. Powróciwszy na początku sierpnia 1939 r. do kraju na wakacje, nie mógł już jechać do Louvain z powodu wybuchu II wojny światowej. 
   Pracę pisarską rozpoczął już jako 21-letni student Seminarium Duchownego, współpracując z różnymi pismami, m.in. z czeskim "Museum". Kontynuował ją także w latach następnych, pisując recenzje i artykuły, głównie o tematyce społeczno-religijnej. W 1934 r. ukazała się Jego pierwsza broszura pt. Rola modlitwy w akcji misyjnej.
     W okresie okupacji hitlerowskiej przebywał początkowo w Niestronnie k. Mogilna, gdzie w okresie od 7 września 1939 r. do 12 grudnia 1939 r. zastępował zmarłego proboszcza. Ścigany przez hitlerowców zmuszony był ukrywać się, kilkakrotnie przenosząc się z miejsca na miejsce. Po różnych przejściach znalazł się w dniu 27.12.1939 r. w Warszawie. Tu od początku 1940 r. zajmował się pracą konspiracyjną. Zaczął tworzyć komplety szkolne i organizować pomoc dla osób wysiedlonych, w tym także dla duchownych, do wysyłania paczek więźniom hitlerowskich obozów koncentracyjnych włącznie. Zorganizował Tajne Gimnazjum i Liceum Ziem Zachodnich im. Stanisława Konarskiego, którego to Gimnazjum i Liceum był zaaprobowanym przez polskie władze konspiracyjne dyrektorem. Mając później mandat i nominację Delegatury Rządu RP na Ziemie Zachodnie na dyrektora Departamentu Oświaty i Kultury tejże Delegatury, zorganizował, głównie dla młodzieży wysiedlonej, tajne nauczanie, i to zarówno na poziomie średnim, jak i wyższym. Od maja 1940 roku działał już Tajny Uniwersytet Ziemi Zachodnich ( 1 ), którego inicjatorem i głównym organizatorem był ks. dr M. Rode. Trzon dydaktyczny tej placówki naukowo-dydaktycznej stanowili profesorowie Uniwersytetu Poznańskiego. Był także współorganizatorem Tajnego Instytutu Morskiego. Od samego początku należał do grona wykładowców Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich. Od października 1940 r., jako zastępca profesora, wykładał socjologię na Wydziale Prawa oraz historię ruchów społeczno-gospodarczych i politykę społeczną na Wydziale Humanistycznym. W 1943 r. został dodatkowo kierownikiem Wydziału Opieki Społecznej Delegatury RP na Kraj. Był inicjatorem i redaktorem czasopism konspiracyjnych: Kultura Polska  i  Polityka Społeczna. W 1944 r. zgłosił do Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Ziem Zachodnich wniosek habilitacyjny, przedstawiając pracę pt. Polityka społeczna, jej pojęcie, działy i stosunek do pokrewnych nauk. Kolokwium habilitacyjne miało się odbyć pod koniec sierpnia 1944 r. Powstanie warszawskie i aresztowanie ks. dra M. Rodego w dniu 13.08.1944 r. uniemożliwiło realizację owego celu. Praca zaginęła.
   Jako więzień polityczny, ks. dr M. Rode przebywał w obozie koncentracyjnym w Oranienburg-Sachsenhausen Pr. (Prettin), skąd uwolniony został w dniu 27.04.1945 r. przez wojska amerykańskie. Mimo ponętnych propozycji zostania na Zachodzie, postanowił wrócić do Kraju. W dniu 13.05.1945 r. znalazł się już w Poznaniu, jako pierwszy katolicki kapłan powracający z Zachodu i 15 maja tegoż roku został administratorem parafii rzymskokatolickiej w Głuszynie k. Poznania. Wkrótce ( l .08.1945 r.) objął stanowisko referenta duszpasterskiego Kurii Metropolitalnej w Poznaniu. Od października 1945 r. był wykładowcą na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego (do 1950 r.), zajmując przy tym szereg stanowisk kościelnych i społecznych, był ponadto od października 1946 r. profesorem socjologii w Wyższym Instytucie Kultury Religijnej i Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Poznaniu, oraz od 1948 r. redaktorem naczelnym miesięczników: Wiadomości Duszpasterskie i Miesięcznik Kościelny oraz tygodnika Głos Katolicki. W dniu 10.04.1951 r. mianowany został radcą Kurii Metropolitalnej w Poznaniu, a nieco później otrzymał nominację na wikariusza generalnego Archidiecezji Poznańskiej na wypadek wakatu.
   Jako referent duszpasterski, ks. dr M. Rode wykonywał swe obowiązki bezpośrednio w referacie lub pośrednio jako kierownik instytucji specjalnie przez siebie stworzonych. Obejmował z nominacji Arcybiskupa w miarę potrzeby kierownictwo zrzeszeń oraz instytucji, aby po ich zorganizowaniu złożyć pracę w ręce następców, jak: sekretarz generalny Związku Sodalicji Mariańskich Archidiecezji Poznańskiej (od 16.11.1946 r.), moderator I Sodalicji Pań Miejskich w Poznaniu (od 31.08.1945 r.), kierownik Archidiecezjalnego Domu Rekolekcyjnego w Rościnnie, członek Zarządu Domu Młodej Polki w Bninie i in. ( zob. 1 ) Ponadto był kierownikiem Wydziału Finansów i Informacji Arcybiskupiego Komitetu Odbudowy Katedry Poznańskiej, członkiem Komisji Doradczej Odbudowy Katedry Poznańskiej, egzaminatorem prosynodalnym (od 22.01.1946 r.), cenzorem ksiąg religijnych, referentem synodalnym (od l .08.1945 r.), członkiem Rady Liturgicznej, członkiem consilii a vigilantia (od 18.03.1948 r.). Swą gorliwą pracą ks. dr M. Rode znacznie przyczynił się do obudzenia i rozwoju życia religijnego w Archidiecezji Poznańskiej Kościoła Rzymskokatolickiego oraz do odbudowy gmachu Arcybiskupiego Seminarium Duchownego i katedry poznańskiej
   W administracji kościelnej pracował naukowo, publicystycznie i społecznie. Jako osobisty przedstawiciel kard. Augusta Hlonda ( 1 , 2 )  prowadził też rozmowy polityczne z ówczesnym premierem i wicepremierem Rządu RP.
   W dniu 7 .11.1952 r. zrezygnował ze wszystkich stanowisk kościelnych w Kurii Metropolitalnej, zachowując sobie jedynie stanowisko redaktora naczelnego i wydawcy Głosu Katolickiego.
   Za całokształt pracy społeczno-duszpasterskiej odznaczony został przez Radę Państwa Złotym Krzyżem Zasługi ( 22 lipca 1954 r.) oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski ( 22.11.1955 r.).
   Po rezygnacji ze stanowisk kościelnych w Kurii Metropolitalnej w Poznaniu następowała w świadomości ks. dra M. Rodego stopniowa zmiana stosunku do Kościoła Rzymskokatolickiego.  2 .05.1956 r. został członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, którym był do 1958 r. Oficjalnie z Kościoła Rzymskokatolickiego wystąpił dopiero w dniu 15 .02.1958 r. Wcześniej rozpoczął już pracę w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej jako kierownik Katedry Teologii Praktycznej Starokatolickiej (od l.12. 1957 r.), delegowany przez Kurię Biskupią Kościoła Polskokatolickiego, zaś w dniu 6.12.1957 r. Minister Szkolnictwa Wyższego przyznał Mu tytuł zastępcy profesora. Wkrótce Kuria Biskupia Kościoła Polskokatolickiego mianowała Go ponadto (2 .01.1958) dyrektorem Wydawnictwa Literatury Religijnej. Będąc na tym stanowisku w stosunkowo krótkim czasie zdołał wydać kilka potrzebnych dla Kościoła publikacji, m. in. Katechizm Kościoła Polskokatolickiego. Przewodniczący Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej dla Pracowników Nauki w dniu 15.11.1958 roku nadał ks. drowi M. Rodemu tytuł naukowy docenta. Z kolei zwierzchnie władze Kościoła Polskokatolickiego, doceniając talent organizacyjny, wiedzę teologiczną, zalety umysłu ks. doc. dra M. Rodego oraz szczerą chęć poświęcenia wszystkich swych sił pracy dla Kościoła, powołały Go 20.12.1958 r. na stanowisko wikariusza generalnego Kościoła Polskokatolickiego. Dekret kościelny podpisał ówczesny ordynariusz Kościoła bp Julian Pękala. Po złożeniu  8. 01.1959 r. przez ks. doc. dra M. Rodego ślubowania w katedrze warszawskiej na wierność Kościołowi Polskokatolickiemu, został na specjalnym zebraniu kapituły wprowadzony w urząd. Rada Kościoła Polskokatolickiego na swej sesji w dniu 9.06.1959 r. wybrała Go na biskupa ordynariusza Kościoła, co owacyjnie poparł i przez głosowanie jednomyślnie zatwierdził IV Synod Ogólnopolski, odbyty w dniach 16—17 czerwca 1959 r. w Warszawie. Na Synodzie tym nastąpiło potwierdzenie jedności Kościoła Polskokatolickiego w PRL z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim w USA i Kanadzie w zasadach wiary i liturgii, z jednoczesnym zachowaniem własnych, niezależnych kierownictw kościelnych, wybranych przez swoje Synody. Sakrę biskupią nadano elektowi M. Rodemu w starokatolickiej katedrze św. Gertrudy w Utrechcie w dniu 5.07.1959 r. Głównym konsekratorem był Pierwszy Biskup PNKK Leon Grochowski, współkonsekratorami zaś: arcybiskup Utrechtu Andreas Rinkel oraz bp Urs Küry. Współudział brał także bp Haarlemu Jacobus van der Oord. Ma to dla Kościoła Polskokatolickiego ważne znaczenie. Wtedy to bowiem nowo konsekrowany Biskup został przyjęty w poczet członków Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich. Kościół zaś stał się pełnoprawnym członkiem Unii Utrechckiej. 
   Jako zwierzchnik Kościoła Polskokatolickiego, bp M. Rode pracował z ogromnym zaangażowaniem i poświęceniem. Kościół otrzymał wtedy wszystkie istotne elementy i formy potrzebne do należytego jego funkcjonowania, wzrósł jego autorytet zarówno w kraju, jak i za granicą. Wtedy to m. in. powstała z jego osobistej inicjatywy i zaangażowanej bezpośredniej pracy organizacja przykościelna pn. Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików (1959 r.), w której bp M. Rode początkowo zajmował stanowisko przewodniczącego Głównej Komisji Rewizyjnej. Bp M. Rode założył także tygodnik  Rodzina  ( 1960 r.) i przez pewien czas był redaktorem naczelnym tego pisma. Po objęciu w dniu 29.10.1965 r. steru rządów w Kościele przez nowe Prezydium Rady Kościoła, dotychczasowy zwierzchnik Kościoła zajął się wyłącznie pracą naukowo-dydaktyczną w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, gdzie poza wykładami w tzw. pionie ogólnym, prowadził też przez kilka lat egzegezę z Pisma św. Nowego Testamentu dla studentów Sekcji Teologii Starokatolickiej tejże uczelni. Minister Oświaty i Szkolnictwa Wyższego ( 10.12.1966 r.) przeniósł bpa M. Rodego z dniem l.10.1966 r. ze stanowiska kierownika Katedry Teologii Praktycznej Starokatolickiej Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie do Katedry Współczesnych Kierunków Społecznych i Filozoficznych w tej uczelni. Jednocześnie Minister Oświaty i Szkolnictwa Wyższego (10.12.1966 r.) powołał bpa M. Rodego od  l .10.1966 r. na kierownika Katedry Współczesnych Kierunków Społecznych i Filozoficznych w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie (do 1982 r., do przejścia na emeryturę) . Rada Państwa w dniu 22 .04.1967 r. nadała bpowi M. Rodemu tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego teologii.
   Ks. bp prof. dr M. Rode w swej pracy dydaktycznej doprowadził ponad 100 osób do magisteriatu, był promotorem kilku doktorów oraz w kilku innych przewodach habilitacjach i profesorskich. Był naukowcem bardzo cenionym i lubianym, i to nie tylko w uczelni, w której wiele lat z ogromnym zaangażowaniem pracował na polu naukowym i dydaktycznym, lecz także w środowiskach starokatolickich na Zachodzie Europy, USA i Kanadzie. Wymownym dowodem tego było pisanie pod Jego kierunkiem w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie prac magisterskich i rozpraw doktorskich przez niektórych duchownych Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego w USA i Kanadzie. W Kanadzie zwizytował wszystkie parafie PNKK, a miasto Winnipeg nadało Mu honorowe obywatelstwo.
   Uczestniczył w różnych krajowych i międzynarodowych konferencjach i zjazdach kościelnych i teologicznych organizowanych przez Chrześcijańską Akademię Teologiczną w Warszawie, Polską Radę Ekumeniczną oraz Chrześcijańską Konferencję Pokojową w Pradze. Reprezentował Kościół Polskokatolicki na III Ogólnym Zgromadzeniu Światowej Rady Kościołów w New Delhi (1961 r.). Od 1959 r. był członkiem Międzynarodowej Konferencji Biskupów Starokatolickich i uczestniczy w jej sesjach. Brał udział w kilku Międzynarodowych Kongresach Starokatolików. Wyjeżdżał z gościnnymi wykładami za granicę. I tak w dniach od 28 stycznia  do 3 lutego 1981 r. na zaproszenie Ewangelickiego Fakultetu Teologicznego Friedrich — Wilhelms — Universität w Bonn, ks. bp prof. dr Maksymilian Rode wygłosił wykłady na temat: Ideologia społeczna Nowego Testamentu; Idea pokoju w Nowym Testamencie; Filozofia dziejów rozwoju myśli społecznej; Sytuacja wyznaniewa w Polsce, szczególnie w Kościele Polskokatolickim. W dniach od 30 maja do 2 czerwca 1981 r. na zaproszenie zwierzchnika Kościoła Starokatolickiego w Austrii, bpa Józefa Hummela, ks. bp prof. dr Maksymilian Rode w kościele w Kied wygłosił wykład pt. Watykańskie dogmaty z 1870 roku i ich stosunek do państwa i społeczeństwa wówczas i dzisiaj oraz w sali przy kościele Św. Zbawiciela w Wiedniu: O Kościele Polskokatolickim.
   Po ponownym włączeniu się ks. bpa prof. dra M. Rodego (po VI Synodzie Ogólnopolskim odbytym 15.05.1975 r.) w nurt życia kościelnego, powierzono Mu szereg odpowiedzialnych i zaszczytnych stanowisk. Był więc oficjałem Sądu Kościelnego, członkiem Rady i Prezydium Rady Synodalnej, członkiem Rady Pedagogicznej przy Radzie Synodalnej, członkiem Kolegium Wydawniczego itp. A zatem społeczność polskokatolicka dość obficie korzystała z Jego ogromnej wiedzy i doświadczenia.
   Osiągniącia naukowo-dydaktyczne Księdza Biskupa zostały docenione także przez Ministra Oświaty i Wychowania, który w dniu 11.09.1980 r. przyznał ks. bpowi prof. M. Rodemu Medal Komisji Edukacji Narodowej za Zasługi dla Oświaty i Wychowania.
   Zmarł w Warszawie w 1999 r. / zobacz: Nabożeństwo żałobne w katedrze polskokatolickiej pw. Św. Ducha w Warszawie /

 

 


Bibliografia:

W służbie Boga i Ojczyzny,  Potulice 1935, ss. 46.

Kazania społeczne,  Poznań 1937, ss. 188.

Problem sprawiedliwej płacy, Poznań 1937, ss. 134.

Idea sprawiedliwej płacy, Poznań 1939, ss. 103.

Ziarna Boże, Warszawa 1959, ss. 268.

Problem ideologii Utopii Tomasza Morusa, Rocznik Teologiczny, z. 2, s. 93-113.

O Kościele Jezusa Chrystusa, Warszawa 1961, ss. 30.

Dogmatyka starokatolicka, cz. I, Warszawa 1962, ss. 159.

Historyczność Jezusa Chrystusa w świetle źródeł niechrześcijańskich,  Półrocznik Teologiczny, 1967, z. l, s. 141-162.

Doktryna społeczna współczesnego katolicyzmu rzymskiego, Rocznik Teologiczny, 1968, z. l, s. 175-263.

Myśl filozoficzna starożytności i średniowiecza, Warszawa 1969, ss. 264.

Myśl filozoficzna nowożytności i współczesności, Warszawa 1971, ss. 290.

Zarys rozwoju myśli społecznej, Warszawa 1971, ss. 265.

Ideologia społeczna Nowego Testamentu, 3 tomy, Warszawa 1975-1978, ss. 372, 492, 587.

Filozofia dziejów rozwoju myśli społecznej, 3 tomy, Warszawa 1979-1981, ss. 551, 515, 946.

Mała Encyklopedia Teologiczna, 2 tomy, Warszawa 1988-1989, ss. 997, 795.

 

Poza tym wiele artykułów w Roczniku Teologicznym, Posłannictwie, Rodzinie i Kalendarzu Katolickim. Pełniejsze dane biograficzne i bibliografia znajduje się w: Mała Encyklopedia Teologiczna, t. 2, s. 447-450; Rocznik Teologiczny, 1981, z. l, s. 5-31; Kalendarz Katolicki, 1985, s. 102-109.

 

szczegółowy wykaz prac Księdza Biskupa   tutaj...