I   Synod  Generalny 
Kościoła  Narodowego

6, 7, 8  - IX - 1904 r.  

 

   Inicjatywa utworzenia Polskiego Kościoła Narodowego, podjęta w Scranton przez ks. F. Hodura, już na początku XX wieku wkroczyła w swój pierwszy - bardziej ustabilizowany - etap, w związku z I Synodem Generalnym Kościoła.  Ks. Hodur zwołał go na dzień 6 września 1904 r.. Przybyło nań ogółem146 delegatów, duchownych(15) i świeckich przedstawicieli poszczególnych placówek kościelnych, a poza tym obecni byli delegaci polskich parafii "niezależnych".
   Obradom I Synodu przewodniczył Ks. F. Hodur, którego wybrano jednomyślnie na to stanowisko. Na jego zastępców wyznaczono - ks. Wincentego Gawrychowskiego, proboszcza parafii w Pricburg oraz sędziego Jana Śliwińskiego, sekretarzami natomiast byli - ob. Piotr Białecki oraz ks. Franciszek Bończak.
   Na wstępie ks. F. Hodur, jako przewodniczący i na pewno główny spirytus movens całego zgromadzenia, zaproponował omówienie na Synodzie następujących zagadnień:


1.   Określenie stosunku do Kościoła Rzymskokatolickiego,
2.   Określenie ustroju Polskiego Kościoła Narodowego,
3.   Wybór biskupa, mającego kierować Kościołem,
4.   Powołanie oficjalnego organu prasowego dla Kościoła Narodowego,
5.   Założenie własnego Seminarium Duchownego,
6.   Ustalenie Funduszu Kościelnego
       który by dał podstawy materialne centrali Kościoła Narodowego w Scranton.

 

   W punkcie wyjściowym za podstawę wiary obowiązującej w Kościele Narodowym przyjęto postanowienia czterech pierwszych Soborów Kościoła Powszechnego, tzn. sprzed podziału Kościoła na „Wschodni" z siedzibą w Konstantynopolu i „Zachodni" ze stolicą w Rzymie. Chodziło tu głównie o wyrażone tam opinie w kwestii tłumaczenia, rozumowania i określenia podstawowych zasad chrześcijańskich. 
   W sprawach zatem doktryny religijnej, jako najistotniejszej dla każdego Kościoła, postanowiono trzymać się uchwał tychże właśnie Soborów Ekumenicznych, a mianowicie:  l. Pierwszego Soboru, zwołanego przez cesarza Konstantyna Wielkiego w Nicei w roku 325,  2. Drugiego Soboru, zwołanego przez cesarza Teodozjusza I w Konstantynopolu w roku 381,  3. Trzeciego Soboru, zwołanego przez Teodozjusza II w Efezie w roku 431 oraz  4. Czwartego Soboru, zwołanego przez cesarza Marcjana w Chalcedonie w roku 451. 
   Wspomniane Sobory Powszechne, będące zgromadzeniem biskupów z całego ówczesnego świata chrześcijańskiego, jednoznacznie rozstrzygnęły liczne spory teologiczne, dotyczące m.in. istoty Boga, osoby i natury Jezusa Chrystusa oraz istoty i osoby Ducha Świętego. Pierwsze dwa z wymienionych, poza tym ustaliły obowiązujące w Kościele chrześcijańskim wyznanie wiary, zwane odtąd „Nicejsko-Konstantynopolitańskim", w którym w niewielu słowach streszczono całość artykułów wiary, zgodnie z poglądami biskupów i teologów na podstawowe zagadnienia religijne tamtych czasów. Dwa natomiast następne Sobory Powszechne właściwie tylko potwierdziły ustalenie poprzednich.
   

  W wyjściowym punkcie spraw organizacyjnych i strukturalnych Polskiego Kościoła Narodowego, postanowiono jednogłośnie, by w pełni podtrzymać całkowite zerwanie łączności z Kościołem Rzymskokatolickim i jurysdykcyjną od niego zależnością. 

  W następnym punkcie programu Synodu znalazła się sprawa ustroju nowej organizacji wyznaniowej.  W sposób ramowy już poprzednio została ona zaproponowana przez ks. F. Hodura w pierwszej wersji „Konstytucji" Kościoła. Faktem jest, iż poza omawianiem spraw natury czysto religijnej  i doktrynalnej, najwięcej czasu na Synodzie poświęcono zagadnieniom organizacyjno-strukturalnym,  a mianowicie: 


   1. Zdecydowano, że Polski Narodowy Katolicki Kościół zachowa tradycyjny w Kościele Powszechnym charakter biskupi i to w oparciu o tzw. „sukcesję apostolską", przy czym biskupa traktować się będzie jako „starszego kapłana", zgodnie z nauką Kościoła Pierwotnego, tzn. apostolskiego, wówczas naprawdę jeszcze powszechnego, z grecka zwanego „katolickim".
         Na stanowisko biskupa na Synodzie obrano właśnie ks. F. Hodura, chociaż nie ustalono na razie miejsca i czasu konsekracji, czyli uzyskania przez niego sakry biskupiej. Uznano przy tym, iż „godność biskupa, o ile zostanie zrozumiana poprawnie i zgodnie z duchem Kościoła Pierwotnego, jest niezbędna, gdyż opiera się na nauce Apostołów oraz pierwszych Ojców Kościoła", a jednocześnie przyczyni się do utrwalenia oraz prawidłowego rozwoju Polskiego Kościoła Narodowego. 

 
   2. Wyłoniono „Radę Kościoła", złożoną z duchownych oraz świeckich wyznawców. Instytucja ta, złożona z przedstawicieli całego Kościoła, ma wspierać jego kierowników w wypełnianiu trudnych zadań. Ustalono jednocześnie, iż biskup wraz z „Radą Kościoła" stanowią najwyższą władzę w Kościele w okresie międzysynodalnym, przy czym odpowiedzialni są przed Synodem za sprawowane przez siebie czynności. 


   3. Na Synodzie mocno podkreślono, że „Polski Narodowy Kościół ma się opierać na zasadach demokratycznych, przy czym cała własność kościelna, jak budynki kościelne, szkoły, sierocińce, domy opieki i podobne zakłady, ma spoczywać w rękach ludu, stanowiącego daną parafię, która jest podstawową jednostką organizacyjną Kościoła. Wszystkie zaś urzędy i funkcje kościelne mają pochodzić z wyboru".  Przyjęto poza tym, iż   „Polski Narodowy Katolicki Kościół jest związkiem autonomicznie rządzących się parafii, przy czym biskupi i księża uważani są za stróżów praw kościelnych"


   4. Ustalono, iż z polskiego charakteru Kościoła Narodowego wynika, że „wszystkie obrzędy kościelne, nabożeństwa i święte czynności mają być sprawowane w języku polskim" ,który oficjalnie uznano za liturgiczny. Synod polecił wprowadzenie narodowego języka w miejsce dotychczasowej łaciny, o ile tylko pozwolą na to konkretne warunki, tzn. jeśli dysponować się będzie odpowiednio przygotowanymi księgami obrzędowymi i wierni zostaną do zmiany języka również wdrożeni. 


   5. Postanowiono utworzyć dla Kościoła Narodowego własne Seminarium Duchowne, którego zadaniem jest przygotowywanie kandydatów do stanu duchownego, poprzez odpowiednie ich wychowanie i wykształcenie filozoficzno- teologiczne. Uczelnia ta miała pozostawać pod nadzorem biskupa oraz Rady Kościoła. 

    „Należy czynić starania, by do tego Seminarium Duchownego przyjmowano tylko kandydatów z prawdziwym powołaniem kapłańskim, owianych Duchem Bożym oraz gotowych do służby dla Kościoła, ludu i całego polskiego społeczeństwa." 

 

  6. Wychodzące już od kilku lat czasopismo pt. „Straż", wydawane w Scranton od roku 1897, uznano na Synodzie za organ Kościoła i jednocześnie zalecono, by jego stałymi czytelnikami byli wszyscy wyznawcy, przy czym zamożniejsi powinni posiadać własne udziały w tym wydawnictwie, nie tylko by je podtrzymywać finansowo, ale również, "by nie należało do jednostek, lecz stanowiło własność ogółu wiernych" .


  
7. Ustalono roczny „podatek diecezjalny" w wysokości 1/2 dolara od osoby. Ma on stanowić fundusz, służący na pokrycie kosztów administracyjnych centrali Kościoła, utrzymywanie Seminarium Duchownego, popieranie literatury religijnej, itp. wydatki ogólne.

 
   8. Wreszcie za sprawę ważną dla Kościoła uznano „wytypowanie pewnych dni szczególnych i świątecznych uroczystości, które mają być odzwierciedleniem dążeń tegoż Kościoła, wyrazem jego nauki i stosunku do Boga, rodziny i własnego narodu."  Postanowiono zatem, aby obok świąt już istniejących i w Kościele powszechnie uznanych, wprowadzić kilka nowych świąt i uroczystości, specyficznych dla Kościoła Narodowego, a mianowicie: „Święto Ubogich Pasterzy" w niedzielę po Bożym Narodzeniu, „Święto Bratniej Miłości" w drugą niedzielę września, „Święto Pamięci Ojczyzny Polski" w drugą niedzielę maja, „Święto Powstania Polskiego Kościoła Narodowego" w drugą niedzielę marca oraz „Święto Rodziny Chrześcijańskiej" w drugą niedzielę października.

 

Delegaci I Synodu
od lewej ku prawej siedzą na krzesłach:
ks. Winceny Szumowski z
Wilkes-Barre, Pa.
ks. Franciszek Hodur, ks. Michał Tolpa - ze Scranton, Pa.;
przed nimi siedzą na dywanie:
ks. Michał Ławnicki z Jersey City, N.J.,
ks. Walenty Lagon z Lowell, Mass.;
stoją od lewej ku prawej:
ks. Franciszek Mirek z Baltimore, Md.,
ks. Franciszek Bończak z Passaic, N.J.,
ks. Antoni Pluszyński z Fall River, Mass.,
ks. Walenty Gawrychowski z Bayonne, N.J.,
ks. Włodzimierz Reichan z Webster, Mass.,
ks. Albert Drażba z Plymouth, Pa.,
ks. Józef Dawidowski z Priceburg ( obecnie Dickson City, Pa.),
ks. Franciszek Kowalski z Duryea, Pa.,
ks. Antoni Przeorski z Shamokin, Pa.

    Pierwszy Synod Polskiego Kościoła Narodowego w Ameryce pod auspicjami ks. F. Hodura spełnił niewątpliwie swe historyczne zadania integrujące wszystkich zwolenników zmian w Kościele.  Echa tego zgromadzenia religijnego Polaków niebawem rozległy się w całych Stanach Zjednoczonych Ameryki. Natomiast treść podjętych tam uchwał i postanowień budziła coraz większe zainteresowanie wśród tamtejszej Polonii, zwłaszcza wśród ludzi do tej pory jeszcze niezdecydowanych na formalny akces do ruchu rozpoczętego przez ks. F. Hodura w Scranton w roku 1897.